Home > ویژه > جایگاه اجتماعی زن در دیدگاه امام خمینی (ره)

جایگاه اجتماعی زن در دیدگاه امام خمینی (ره)

امام خمینی (ره) با استفاده از روش ­شناسی فقه پویا، نگرشی کاملاً متفاوت به زن را در جامعه عرضه کرد و زمینه ­ی مشارکت سیاسی زنان را در عرصه­ ی مبارزات ضد رژیم، قبل از پیروزی انقلاب و در همه ­ی عرصه‌ های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی پس از پیروزی، با هدف تثبیت نظام جمهوری اسلامی فراهم آورد.

تأکید ایشان در این زمینه بر محور الگوسازی و تبیین شخصیت بانوی بزرگ اسلام حضرت زهرا (س) و حضرت زینب (س) استوار بود. در این الگوسازی ­ها نقش اجتماعی زن مسلمان مورد تأکید قرار می ‌گیرد که ضمن رعایت قوانین و قواعد اسلامی، در اجتماع نیز حضوری مؤثر و تعیین­ کننده دارد.

نگاه امام خمینی به زن، نه نگاه سنتی افراطی و اعتقاد به پرده ‌نشینی است، و نه ­نظرات مدرن مبنی بر اختلاط زن و مرد و تساوی کامل این دو را می ­پذیرد. ایشان دیدی تحول­ گرایانه به زن دارند و معتقد به حقوق انسانی زن می ­باشند.

حضرت امام خمینی معتقد است که:

 زن نقش بزرگی در اجتماع دارد؛ زن مظهر تحقق آمال بشر است؛ زن پرورش­ دهنده ­ی زنان و مردان ارجمند است؛ زن مربی جامعه است؛ زن مربی انسان ­هاست؛ سعادت و شقاوت کشورها بسته به وجود زن است؛ زن با تربیت صحیح خود انسان را درست می­ کند و با تربیت صحیح خود کشور را آباد می ­کند؛ زن مبدأ همه ­ی خیرات است؛ نقش زنان در عالم از ویژگی­ های خاص برخوردار است، صلاح و فساد یک جامعه از صلاح و فساد زنان آن جامعه سرچشمه می­گیرد؛ و از دامن زن مرد به معراج می ‌رود.

حضرت امام، خود را مرهون زنان متعهدی می­ داند که پیشاپیش مردان به میدان رفته و سد عظیم شاهنشاهی را در هم شکستند و همه ­ی سرافرازی مردان را مرهون شجاعت زن­ های شیردل می ­داند.

از دیدگاه امام، زن مسلمان نه‌‌تنها قادر به اجرای نقش سیاسی و فرهنگی در جامعه ­ی اسلامی است، بلکه به ­خوبی می‌ تواند و ‌باید در عرصه ‌های اقتصادی نیز به ­گونه ­ای مؤثر نقش­ آفرین باشد.

حضرت امام (ره) مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان و دخالت در سرنوشت خود و ارتقای شئون اجتماعی زنان را نه‌‌ تنها حق بانوان می ‌دانند، بلکه تکلیف شرعی، عمل به وظیفه ­ی دینی و اجابت دعوت الهی می‌ شمارند، و این همان الگویی است که ما را در شناخت بیش‌ ‌تر دین یاری می ‌دهد و بیانگر علت اساسی برتری اسلام بر ادیان و مکاتب و نظام‌ های دیگر، از نظر تکریم شخصیت زنان و حمایت از حقوق اجتماعی و سیاسی آنان و تأکید بر مشارکت و حضور آنان در عرصه ‌های مختلف اجتماعی است.

از دیدگاه حضرت امام (ره)، زن محور توسعه و رکن اصلی نظام اسلامی است و باید با دادن نقش انسانی مساوی به او، از توان انسانی و سازنده ‌اش برای مصالح تمام اجتماع به شکل بهتری استفاده کرد.

دیدگاه ایشان درباره ­ی زنان و تحول بنیادین و گسترده ­ای که در این زمینه به‌ ‌وجود آوردند، نشانگر دگرگونی بسیار فراوانی است که در نگاه به زن و شخصیت او در جامعه ­ی ایران و حتی در جامعه ­ی جهانی ایجاد شده است. سخن از شرافت و عفاف و پاکدامنی زن و دفاع از حقوق و حریم زنان توسط امام خمینی (ره) در برهه­ ای رخ داد که تهاجم فرهنگی غرب، زنان را در شرق و غرب عالم در حد «ابزار فروش کالا» تنزل داده و برای دست ‌‌یابی به اهداف خود او را در مسلخ «فساد و فحشا» قربانی کرده و این مرکز عطوفت و فضیلت را به گرداب ابتذال کشانده بود.

بیداری و توجه زنان به ارزش و جایگاه خود به ‌‌عنوان یک انسان تأثیرگذار، و نه ابزاری در دست قدرت ­های امپریالیستی و سرمایه ‌داری، از اهمیت ویژه ­ای برخوردار است و با آگاهی و شناختِ زنان از ارزش‌ های خود در خانواده و جامعه، امید به نجات آنان از گرداب فسادی که قدرت ­های سرمایه ­داری از آن بهره می ‌برند، افزایش خواهد یافت.

امام خمینی درباره ­ی جایگاه زن در نقش همسری و به ‌‌خصوص مادری دیدگاه­ های در خور توجهی دارند، ولی ما در این پژوهش به دیدگاه ­های ایشان در‌‌مورد جایگاه زن در برخی نقش‌ های اجتماعی بسنده می­ کنیم و به اختصار در‌‌مورد آن سخن می ‌آوریم.

(۱) نقش سیاسی: در اندیشه ­ی حضرت امام -­ رحمه‌ ا…- زنان در تمامى ابعاد و شئون اجتماع باید همانند مردان دخالت داشته باشند، و جامعه تنها به ­دست مردان نمى ­تواند آباد و اصلاح شود. ایشان در این رابطه می ‌فرمایند: «خانم­ها حق دارند در سیاست دخالت بکنند، تکلیفشان این است». (صحیفه ­ی نور، ۹:۱۳۶) حضرت امام معتقدند که سیاست ما عین دیانت ماست و دین اسلام همه چیزش سیاست است: «دین اسلام یک دین سیاسی است که همه چیزش سیاست است، حتی عبادتش.» (صحیفه ­ی نور، ۹:۱۳۶) حضرت امام حضور سیاسی زنان را در همه ­ی ابعاد سیاسی، چه قبل از انقلاب و چه بعد از انقلاب مدنظر داشتند و درباره ­ی این حضور چنین می­ فرمایند: «شما باید در همه[ی] صحنه­ ها و میدان ­ها آن ‌‌قدری که اسلام اجازه داده وارد باشید…» و «…همان ­طوری که مردها باید در امور سیاسی دخالت کنند و جامعه­ ی خودشان را حفظ کنند، زن­ ها هم باید دخالت کنند و جامعه را حفظ کنند». (صحیفه­ ی نور، ۲۶۳تا۲۶۴: ۱۸)

(۲) نقش فرهنگی و علمی: حضرت امام برای شخصیت علمی و فرهنگی زنان در اجتماع به لحاظ آنکه فرزندان امروز و نسل فردا در دامن زنان باید تربیت شوند، جایگاه ویژه ­ای قائل هستند و در این رابطه می ­فرمایند: «شما فضایل تحصیل کنید تا کودکان شما در دامان شما به فضیلت برسند». (صحیفه ­ی نور، ۲۲:۲۱۹) ایشان حضور علمی و فرهنگی زنان در جامعه را به این جهت نیز مهم می ­دانند که برای ارتقاء و تعالی جامعه باید، هم به ابزار تقوا و تربیت الهی مجهز بود و هم به علم روز، چرا‌‌که: «اگر یک انسانی هم علم داشت و هم تربیت الهی داشت، این مفید خواهد شد برای مملکت خودش…». (صحیفه ­ی نور، ۶:۱۱)  بنابراین حضرت امام حضور علمی و فرهنگی را برای بانوان همانند سنگری می‌ دانند که باید در آن سنگر نیز زنان حضور داشته باشند: «این فرهنگ را باید زنده کرد و شما خانم ­ها همان‌ ‌طوری که آقایان مشغول هستند، همان‌ ‌طوری که مردها در جبهه ­ی علمی و فرهنگی مشغول هستند، شما هم باید مشغول باشید». (صحیفه­ ی نور، ۱۹:۲۸۱)

(۳) نقش دفاعی و نظامی: حضور نظامی و دفاعی زنان در جامعه که بر‌پایه ­ی دفاع از ارزش­ ها و کیان اسلامی صورت بگیرد از دیگر جنبه­ های حضور زنان در اجتماع است. درست است که بر‌‌اساس سخن فقها جهاد بر زنان واجب نیست ولی دفاع برای هر شخص در حدود و توانایی او واجب است. بنابراین زنان جامعه در این مدافعه از نقش بسیار حساسی برخوردارند و امام عزیز در این باره چنین می ­فرمایند: «آن چیزی که محل حرف است، محل صحبت است، قضیه ­ی جهاد اولی است، آن بر زن واجب نیست، اما دفع از حریم خودش، از کشور خودش، از زندگی خودش، از مال خودش و از اسلام، دفاع بر همه واجب است». (صحیفه‌ ی نور، ۱۹:۲۸۰)

بر‌‌اساس همین دستور حضرت امام، زنان جامعه ­ی ایران که از عشق به رهبر و ولایت جان و روح ­شان سرشار گردیده بود، بر این فرمان گردن نهادند و با همه ­ی توان خویش به حضور دفاعی خود تحقق بخشیدند. حضرت امام درباره­ ی این حضور شجاعانه­  زنان در جنگ و دفاع و مقاومت در­برابر دشمنان اسلام می­ فرمایند: «مقاومت و فداکاری این زنان بزرگ در جنگ تحمیلی آن ­قدر اعجاب­ آمیز است که قلم و بیان از ذکر آن عاجز بلکه شرمسار است. این­ جانب در طول این جنگ، صحنه­ هایی از مادران و خواهران و همسرانِ عزیز از­دست داده دیده ­ام که گمان ندارم در غیر این انقلاب نظیری داشته باشد». (صحیفه ­ی نور، ۱۶:۱۲۶)

البته باید گفت علاوه بر حضور مستقیم زنان در صحنه ­های نبرد-­ که در این‌‌ جا مجال سخن از آن نیست- دیگر حضور زنان در دفاع مقدس، حضور آن ­ها در صحنه ­های پشتیبانی و پشت جبهه­ های نبرد در ابعاد مختلف حمایت ­های روحی، معنوی، مالی و… نیز بوده است که مورد توجه ویژه ­ی حضرت امام خمینى –­ رحمه­ ا…- است و در­رابطه ­با این موضوع چنین بیان می­ کنند:

«الان شما می ­بینید سرتاسر مملکت ما در­ حالِ جنگند، دخترها توی خانه ­هایشان هم در‌‌حالِ جنگند، برای جنگی­ ها دارند کار می ­کنند…». (صحیفه­ ی نور، ۱۳:۱۴۵) و در جایی دیگر می ‌فرمایند: «من وقتی که در تلویزیون می ­بینم این بانوان محترم را که اشتغال دارند، به همراهی کردن و پشتیبانی کردن از لشکر و از قوای مسلح، ارزشی برای آن­ ها در دلم احساس می­ کنم که برای کس دیگری نمی ­توانم این­ طور ارزش قائل بشوم». (صحیفه­ ی نور، ۱۴:۱۴۳)

در دوران معاصر اندیشمندان و صاحب­ نظران دیگری نیز وجود دارند که نظرات در خور توجهی در‌‌مورد زن و جایگاه او در جامعه داده­ اند که پرداختن به آنها کاری بسیار شایسته و سودمند است. (کاوند، ۱۳۹۶: ۱۱۹-۱۲۲)

 

کلیدواژه ها: جایگاه اجتماعی، زن، امام خمینی

 

 

 

مرکز مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، «صحیفه­ ی نور»، جلد ۶ و ۹، تهران، وزارت فرهنگ ارشاد اسلامی، ۱۳۶۱، چاپ اول.

مرکز مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، «صحیفه­ ی نور»، جلد ۱۳ و ۱۴، تهران، وزارت فرهنگ ارشاد اسلامی، ۱۳۶۲،      چاپ اول

مرکز مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، «صحیفه­ ی نور»، جلد ۱۹ و ۲۲، تهران، وزارت فرهنگ ارشاد اسلامی، ۱۳۶۹، چاپ اول.

ر.ک کاوند، نرگس، «جایگاه اجتماعی زن در گفتمان آیت الله خامنه ­ای و مقایسه­ ی آن با دیدگاه ­های فمینیستی»، تهران، سرمستان، ۱۳۹۵، چاپ اول

 

Check Also

شطیطه؛بانویی که عاقبت بخیرشد/عملی که سبب سعادت وعاقبت بخیری می شود

  شخصی است به نام «شطیطه». این نام برای بیدار‌دلان با بصیرت، بسیار آشناست. او …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *