Home > من و جامعه > جایگاه اجتماعی زن در دیدگاه شهید مطهری (ره)

جایگاه اجتماعی زن در دیدگاه شهید مطهری (ره)

استاد مطهری یکی از روشنفکران و صاحب ‌‌نظران قرن حاضر است که نظرات متفاوتی نسبت به صاحب ‌‌نظران هم ‌عصر و دوران قبل از خود دارند. نظرات ایشان درباره ‌ی زن بسیار نو و قابل تأمل است.

شهید مطهری حقوق انسانی زن و مرد را برابر می ­داند و مخالف نظرات نظریه­ پردازان و فلاسفه ­ای است که زن را پست­ تر از مرد، و مرد را موجودی فراتر از زن می ­دانند. او در‌‌ عین ‌‌حال مخالف برابری کامل زن و مرد است و در این باره چنین می ­گویند: «تفاوت­ های زن و مرد تناسب است نه نقص و کمال. قانون خلقت خواسته است با این تفاوت ­ها، تناسب بیش‌‌ تری میان زن و مرد به ‌‌وجود آورد». (مطهری،۱۳۸۲، ۱۶۱)

استاد مطهری مخالف انزوا و پرده­ نشینی زن است و اعتقاد دارد زنان باید مانند مردان از استعدادهایشان کمال استفاده را نمایند. اسلام با فعالیت واقعی اجتماعی، سیاسی و فرهنگی زن هرگز مخالف نیست و متون و تاریخ گواه آن است. اسلام مخالف فلج کردن نیروی زن و حبس استعدادهای او و محروم ساختن او از فعالیت­ های فرهنگی و اجتماعی نیست. اسلام نه می­ گوید که زن از خانه بیرون نرود، و نه منکر حق تحصیل علم و دانش اوست، و نه فعالیت اقتصادی یا اجتماعی و سیاسی خاصی را برای زن تحریم می­کند. مهم ‌‌تر از اصل حضور در اجتماع، نحوه و عرصه­های حضور است. (ر. ک. مطهری،۱۳۶۹ ،۴۴۶ تا ۴۴۹)

یکی از ضروریاتی که لازم است زنان در‌‌مورد حضورشان در جامعه رعایت کنند تا مشکلی به ­بار نیاید و بتوانند به اهدافشان برسند و استعدادهایشان شکوفا شود و پیشرفت حاصل کنند، حفظ حدود و حریمی است که ائمه ­ی ما در‌‌مورد آن تأکید کرده­ اند. شهید مطهری در این مورد چنین می­ گویند:

«باید بکوشیم در فعالیت­ های فرهنگی، اجتماعی و بهداشتی، واحدهای اختصاصی برای زنان به ‌‌وجود آوریم و با فعالیت­ های مختلط و واحدهای مختلط که تقلید احمقانه ­ای از اروپاییان است مبارزه کنیم. تنها در این صورت است که زنان شخصیت واقعی خود را باز خواهند یافت و به نام آزادی و مساوات ابزار و بازیچه و احیاناً وسیله ­ی اطفای شهوات مردان قرار نخواهند گرفت.» (ر. ک. مطهری،۱۳۶۹، ۴۴۶تا۴۴۹)

«اگر از علمای دینی پرسیده شود که آیا حضور زن در اجتماع و بیرون رفتن او از خانه و یا تحصیل او حرام است؟ جواب منفی است. فقط دو مسأله وجود دارد، یکی این‌‌که باید پوشیده باشد و بیرون رفتن به‌‌ صورت خودنمایی و تحریک­ آمیز نباشد و دوم این‌‌ که مصلحت خانوادگی ایجاب می­کند که با جلب رضایت شوهر باشد، و البته شوهر هم باید در حدود مصالح خانوادگی نظر بدهد نه بیش ‌‌تر.» (ر. ک. مطهری،۱۳۶۹، ۴۴۶تا۴۴۹)

شهید مطهری در‌‌مورد این‌‌ که تاریخ به­دست زنان ساخته شده است یا مردان، این‌‌ چنین می­نویسند: «تاریخ از نظر این­که در ساختن آن، تنها مرد دخالت داشته باشد یا مرد و زن با یکدیگر دخالت داشته باشند، سه گونه می­ تواند باشد. یک تاریخ، تاریخ مذکر است، یعنی تاریخی که به ­دست جنس مذکر به ‌‌طور مستقیم ساخته شده است و جنس مؤنث هیچ نقشی در آن ندارد. یک تاریخ، تاریخ مذکر- مؤنث است، اما مذکر- مؤنث مختلط، بدون آن ‌‌که مرد در مدار خودش قرار بگیرد و زن در مدار خودش. یعنی تاریخی که در آن این منظومه بهم خورده است…. . نوع سوم، تاریخ مذکر- مؤنث است که هم به­ دست مرد ساخته شده است و هم به ­دست زن، ولی مرد در مدار خودش، زن در مدار خودش. ما وقتی به قرآن کریم مراجعه می­ کنیم، می ­بینیم تاریخ مذهب و دین آن­ طور که دین تشریح کرده است یک تاریخ مذکر- مؤنث است و به ­تعبیر من یک تاریخ «مذنث» است، یعنی مذکر و مؤنث هر دو، اما نه به ‌‌صورت اختلاط بلکه به این صورت که مرد در مقام و مدار خودش و زن در مقام و مدار خودش». (مطهری۱۳۶۹، ۳۲۴)

شهید مطهری پس از سخن گفتن درباره ‌ی نقش زن و مرد در تاریخ، و تأثیر هر دو جنس در ساختن آن، از نمونه­ های بارز زنان در تاریخ اسلام و نحوه­ ی حضور آنان در جامعه سخن به ‌‌میان می‌ آورد.

«زهرای اطهر از پشت پرده تمام سخنان خودش را گفت و زن و مرد مجلس را منقلب کرد. این معنای آن است که ذکر کردیم؛ هم شخصیت دارد، هم عفاف. هم پاکی دارد و هم حریم، هیچ­ وقت خودش را جلوی چشم­ های گرسنه­ ی مردان قرار نمی­ دهد، اما یک موجود دست و پا چلفتی هم نیست که چیزی سرش نشود و از چیزی خبر نداشته باشد. تاریخ کربلا یک تاریخ و حادثه ­ی مذکر- مؤنث است. حادثه­ای است که مرد و زن هر دو در آن نقش دارند، ولی مرد در مدار خودش و زن در مدار خودش… . اباعبدا… اهل‌بیت خودش را حرکت می­ دهد برای این‌‌که در این تاریخ عظیم، رسالتی را انجام دهند، برای این‌‌که نقش مستقیمی در ساختن این تاریخ عظیم داشته باشند با قافله ­سالاری زینب، بدون آن‌‌که از مدار خودشان خارج بشوند». (مطهری،۱۳۶۹، ۳۳۱تا۳۳۲)

آن ‌‌طور که از سخنان شهید مطهری مشخص است، ایشان احترام خاصی برای زن قائل بودند و تألیفات زیادی در‌‌مورد او خلق کرده ‌اند که هر کدام در جای خود محل بحث و گفت­وگو می باشد. ایشان از حقوق ضایع ­شده ‌ی زن در نگاه سنتی دفاع می­ کند و نگاه حقیقی اسلام به زن را بیان می ‌کند. وی در جای دیگر دربرابر عقاید افراطی فمینیستی، مبنی بر برابری تام زن و مرد، موضع می­ گیرد و با ظرافت، ضرورت وجود تفاوت­ ها را بازگو می ­کند.(ر.ک کاوند، ۱۳۹۵: ۱۲۵-۱۲۹)

 

منابع :

مطهری، مرتضی، «حماسه ­ی حسینی»، جلد اول، تهران، نشر صدرا، ۱۳۶۹، چاپ پانزدهم.

 مطهری، مرتضی، «حماسه ­ی حسینی»، جلد دوم، تهران، نشر صدرا، ۱۳۶۹، چاپ بیست و یکم.

 مطهری، مرتضی، «نظام حقوق زن در اسلام»، تهران، نشر صدرا، ۱۳۸۲، چاپ سی­و­پنجم.

کاوند، نرگس، «جایگاه اجتماعی زن در گفتمان آیت الله خامنه­ ای و مقایسه­ ی آن با دیدگاه­های فمینیستی»، تهران، سرمستان، ۱۳۹۵، چاپ اول

 

Check Also

جایگاه زن در جمهوری اسلامی/۷

در‌‌مجموع زنان ایرانی در دوران پس از انقلاب در مسیر رشد قرار گرفته و به بسیاری از عرصه­های اجتماعی ورودی موفق داشته اند. امروز برای زنان ایرانی هیچ ممنوعیتی در تحصیل حتی تا عالی­ترین سطوح وجود ندارد تا جایی که حتی حضور آنان در دانشگاه­ها از مردان نیز بیش‌‌تر شده است...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *