Home > من و جامعه > امام حسین (ع) ؛الگوی رفتاری عصر حاضر

امام حسین (ع) ؛الگوی رفتاری عصر حاضر

 بدون تردید نخستین انسان دعوت کننده به نیکى، آدم بود و پس از وى نیز پیام آوران وحى و پیروان آنان در انجام این وظیفه مهم تلاش کرده اند. حضور این رادمردان در صحنه تحولات اجتماعى به اندازه اى چشمگیر است که مى توان گفت همه حرکت هاى اصلاحى و دگرگونیهاى سازنده در جوامع بشرى در پرتو امر به معروف و نهى از منکر آنان تحقق یافته است.

اسلام نیز از پیروان خود مى خواهد که خود را در برابر جامعه متعهد بدانند و در صورت مشاهده ستم و گناه سکوت نکنند، بلکه همواره دیگران را به خوبى ها امر کنند و از بدى ها باز دارند. تاکیدهاى مکرر قرآن کریم، در خصوص امر به معروف و نهى از منکر بیانگر اهمیتى است که اسلام براى سالم سازى محیط اجتماع و مبارزه با عوامل فساد و گناه قائل شده است.اهمیت فریضه امر به معروف و نهى از منکر تا بدانجاست که سایر فرایض و دستورهاى اسلامى در پرتو اجراى آن، بر پا داشته مى شود و جامعه اسلامى محقق مى گردد؛ از این رو هرگاه در جامعه اى این فریضه مهم به اجرا گذاشته نشود و افراد در قبال پیاده شدن این امر خطیر احساس مسئولیت نکنند مرگ آن جامعه حتمى خواهد بود. سیدالشهداء (ع) یکى از زمینه هاى قیام خویش را اینگونه  فرموده اند که: آیا نمى بینید به حق عمل نمى شود و از باطل پرهیز نمى کنند؟ پس باید به استقبال شهادت رفت… قیام امام حسین (ع) نیز براى اجراى این دو فریضه الهى بود. در این مقاله به بررسى نقش امر به معروف و نهى از منکر در نهضت عاشورا و در مواجهه با ۴ گروه : اصحاب جور و سردمداران حکومت  ظلم ، افراد به خدمت گمارده شده در سپاه یزید ملعون، افراد سپاه امام حسین(ع) که بعضا در شب واقعه امام را ترک کردند   و   فرزندان ، خانواده و یاران و اصحاب شیدای حسین ابن علی که مردانه ایستادگی کرده و همراه سرور و مولای خویش شهد شهادت را  سرافرازانه نوشیدند ، خواهیم پرداخت.

گروه اول : اصحاب جور و سردمداران حکومت  ظلم

 در بخش اول مسئله ای که باید بدان توجه کرد این است که فریضه امر به معروف و نهى از منکر، تنها در تذکرات افراد عادى نسبت به بعضى از گناهان جزئى خلاصه نمى شود، بلکه قیام برضد حکومت ستمگر وتلاش براى اصلاح ساختار سیاسى جامعه وتشکیل حکومتى بر اساس حق و قرآن نیز از مصادیق امر به معروف و نهى از منکر است، آن گونه که امام حسین (ع)، حماسه عاشورایى خود را عبارت از همان دانست. از این رو فرمود:«اُریدُ اَن آمُرَ بالمعرُوف و اَنهى عن المنکرِ».آن حضرت در بیاناتی صریح، حکومت بنى امیه را منکرى مى داند که باید با آن مبارزه کرد. یزید را نیز مردى شرابخوار و فاسق و جنایتکار مى داند و پیروان او را ملازمان شیطان و واگذارندگان «طاعت خدا» مى شمارد و حکومت اموى را حرام کننده حلال و حلال کننده حرام معرفى مى کند که بدعتها را زنده و سنتها را به ورطه نیستی کشیده اند. از آنجا که نهى از منکر زبانى نیز دیگر اثرى در تغییر اوضاع ندارد. قیام بر ضد او را به عنوان سومین مرحله نهى از منکر، وظیفه خود میداند. با این مبناى دینى است که امام، بیعت با یزید را رد مى کند و آن را مایه ننگ مى داند و حماسه کربلا را پدید مى آورد. در خطابه  امام حسین (ع) در مسیر راه کربلا، با اشاره به شرایط پیش آمده و اینکه دنیا دگرگون شده و «معروف»، رخت بر بسته و به حق عمل و از باطل دورى نمى شود، شوق خود را به لقاء خدا و مرگ شرافتمندانه ابراز مى کند و زندگى در کنار ستمگران را مایه نکبت مى شمارد و چنین شرایطى را زمینه اى مساعد براى قیام مى داند.در واقع امام با اشاره یه اینکه حکومت جور خود منکری مجسم است  مردم را از تمایل به آن سو نهی کرده و به  روشن بینی و روشن فکری  و  پذیرش فرمان حق دعوت می نماید.سکوت در برابر ظلم و بدعت و انحراف، منکرى بود که در آن عصر رواج داشت و مردم از ترس جان یابیم خطرها و ضررها یا به طمع دنیا و دریافت زر و سیم، در مقابل آشکارترین منکرات که در بالاترین سطوح انجام مى گرفت، اعتراض نمى کردند. قیام کربلا نهى از منکرى بود که راه «انتقاد از حکومت جور» و «اعتراض علیه ستم» و قیام بر ضد طاغوت را گشود و از آن پس بسیارى از خون شهداى کربلا الهام گرفتند و مبارزات خود را مبتنى و مستند به نهضت حسینى کردند.( منتهی الامال: ج ۱، ص ۶۳۴ – علامه مجلسی)

از مجموع این سخنان چنین به دست مى آید که «امر به معروف و نهى از منکر» «اصلاح امت اسلامى از تباهى ها و بر پا داشتن سیره و روش پیامبر (ص) و على (ع)»، «حاکمیت امام راستین»، ارکان اصلى نهضت عاشورا را تشکیل مى داد، اما بدون شک شاخصه نهضت حسینى عامل امر به معروف و نهى از منکر است و به سبب همین عامل، این نهضت شایستگى پیدا کرده است که براى همیشه زنده بماند و براى همیشه یادآورى شود و آموزنده باشد. آموزندگى بیشتر امر به معروف و نهى از منکر بدان دلیل است که نه متکى به دعوت است و نه متکى به تقاضاى بیعت؛ یعنى اگر دعوتى از امام نمى شد، و تقاضاى بیعت از او نمى کردند، بازهم حسین بن على (ع) به موجب قانون امر به معروف و نهى از منکر قیام مى کرد. زیرا فساد دستگاه خلافت و خروج آن از نظام اسلام بر همگان آشکار شده بود.

گروه دوم : افراد در خدمت سپاه یزید ملعون

جامعه اى که از معیارهاى اصیل دین و ملاکهاى ارزشى فاصله بگیرد، «فساد» در پیکره آن ریشه مى دواند و روابط انسانى و ارتباطات اجتماعى و آنچه میان حاکمیت و ملت پیش مى آید، دچار انحراف مى گردد. گسترش بى بند و بارى و رواج ظلم و حیف و میل بیت المال مسلمین و تعرض نسبت به زندگى و مال و جان مسلمانان و نبودن امنیت و عدالت، گوشه اى از این «فساد اجتماعى» است.سیدالشهدا (ع) در سخن معروف خویش به این هدف اصلاحى اشاره کرده است و خروج خویش را با انگیزه «طلب اصلاح در امت پیامبر» معرفى کرده و فرموده است:«انّما خَرَجتُ لِطَلَبِ الاِصلاحِ فى اُمَّهِ جَدِى»( منتهی الامال: ج ۱، ص ۴۵۴ – علامه مجلسی )در سخن دیگر نیز حرکت خویش را نه بر اساس نزاع قدرت یا سلطه جویى یا دنیاطلبى، بلکه براى آشکار ساختن «معالم دین» و اظهار اصلاح در شهرها و «امنیت یافتن مظلومان» و «عمل به فرایض و سنن و احکام الهى» دانسته است .این اصلاحگرى، هم شامل شیوه هاى رفتارى حکومت جائر و مسئولان مى شود، هم خصلتها و عملکرد مردم و امت را در بر مى گیرد. ترغیبى که امام حسین (ع) در یکى دیگر از خطبه هایش جهت فداکارى و جانبازى دارد، همراه با ترسیمى از اوضاع اجتماعى آن روز است: آیا نمى بینید که به حق عمل نمى شود و از باطل اجتناب نمى گردد؟ پس در چنین شرایطى باید مؤمن (با مبارزه اش) مشتاق دیدار خدا باشد، چرا که در چنین دوره اى، زندگى مایه ننگ و عسرت، و مرگ موجب سعادت است.حضرت در جای دیگری می فرمایند : که اگر کسى ببیند که حاکم جائرى در بین مردم حکومت مى کند، ظلم دارد به مردم مى کند، باید مقابلش بایستد و جلوگیرى کند، هر قدر که مى تواند.و البته همین روشنگری ها ی امام بود که منجر به درخشش نور معرفت در  دل  افرادی نظیر حر ریاحی گشت  و زمینه  بازگشت و  انابه  و هدایت  و در نهایت شهادت شرافتمندانه وی را فراهم ساخت.البته بسیاری از افراد سپاه کفر نیز در این بین  قلبشان همچنان مالامال از جهل و  فساد باقی ماند تا جایی که حتی گوش شنیدن  نصایح فرزند رسول خدا را نیز نداشتند. امام حسین (ع) به ایشان چنین می فرمایند: وای بر شما ، شما را چه شده است که ساکت نمی شوید ؟ تا سخنانم را بشنوید ، همانا من شما را به راه رستگاری فرا می خوانم ، هر کس از من اطاعت کند از رستگاران و هر کس از سخنم سرپیچی کند از نابود شدگان خواهد بود ، همه‌ی شما از فرمانم عصیان کردید ، و به سخنانم گوش ندادید زیرا انبار آذوقه‌ی شما از حرام انباشته و شکم هایتان از حرام پر گشته است و به همین جهت خداوند بر دل هایتان مهر نهاده است . در کلام امام (ع)  ذره ذره  دعوت به معروف و نهی از منکر موج می زند که  به یقین دل های آگاه و جویای حق توان درک و فهم آن را دارند .  همانگونه که مشهود است  امام در کلام خود با این افراد بیشتر از نوعی نهی از منکر آشکار  استفاده می فرمایند تا دل ها ی غرق در جهل ایشان را از ورطه نیستی نجات دهد . لکن  این افراد نه چشم بینایی دارند که حقیقت وجود امام زمان خود را ببینند و نه گوش شنوای دارند تا ندای حق را درک کنند.

گروه سوم: افراد سپاه امام حسین(ع)

امام حسین علیه السلام در شب عاشورا یاران خود را جمع کردند  و فرمودند : خداوند را با بهترین سپاس‌ ها شگرگزارم و در خوشی و سختی، او را می‌ستایم. پروردگارا، از این که ما را به نبوت گرامی داشتی، علم قرآن و دانش دین را به ما کرامت فرمودی و گوشی شنوا، چشمی بینا و دلی آگاه به ما عطا کردی از تو سپاسگزاریم. خداوندا، ما را در زمره  سپاسگزاران خود قرار ده.
من یارانی بهتر و با وفاتر از اصحاب خود سراغ ندارم و اهل بیتی فرمانبردارتر و به صله رحم پایبندتر از اهل بیتم نمی‌شناسم. خداوند شما را برای یاری من جزای خیر دهد. من می‌دانم که فردا کار ما با اینان به جنگ خواهد انجامید.
بیعت خود را از شما بر می ‌دارم و به شما اجازه می‌دهم از سیاهی شب برای پیمودن راه و دور شدن از محل خطر استفاده کنید و در روستاها و شهرها پراکنده شوید تا خداوند فرج خود را برساند و شما نجات یابید. این مردم، مرا می‌خواهند و چون بر من دست یابند با شما کاری ندارند..همانگونه که می بینیم همین چند سطر کلام مولا   حاوی مضامین عمیق دینی و اخلاقی و اصول امر به معروف و نهی از منکر است . توحید و مدح ذات مقدس خداوند ، شکر نعمت های الهی ، وفاداری ، فرمانبری از اهل بیت عصمت و طهارت، صله رحم و یاری امام زمان ،  همگی  از معروفاتی ست که  امام حسین (ع) به یاران و اهل بیت خویش نسبت داده اند که  به ما درس اخلاق و دین داری و عمل صحیح به معروفاتی که  مرضی درگاه  خداوند متعال است ، داده اند . باشد که از تک تک این نصایح پند گیریم و در حیات خویش بکار بریم .

گروه چهارم :  خانواده و یاران  شیدای حسین ابن علی

در شب عاشورا امام حسین علیه السلام پس از آن که دیدند اصحابشان یک یک از ایشان اعلام حمایت کردند، در حق‌شان دعای خیر کردند و جایگاه شان را در بهشت به آنان نشان دادند. اصحاب امام، نعمت‌های خود را در بهشت نگریستند و بر یقین‌شان افزوده شد.( کتاب « فرهنگ سخنان امام حسین (ع) » صفحه ۱۷۸) از این رو در روز عاشورا هنگامی که به جنگ دشمن رفتند و تیر و نیزه و شمشیر بر آنان فرود می‌آمد، دردی احساس نمی‌کردند و در شهادت بر همدیگر پیشی می‌گرفتند. همچنین در صبح عاشورا پس از آن که پند ها داده شد ، هشدار ها مطرح گردید ، اتمام حجت ها سامان یافت ، امام حسین (ع) رو به یاران خود کرد و فرمود جدم رسول خدا (ص) به من فرمود : ای حسین تو در آینده به سوی عراق می روی ، آن جا سرزمینی است که پیامبران و جانشینانشان در آن جا گام نهادند ، تو را برای آبادی آن جا فرا می خوانند امّا تو و یارانت در آن جا کشته می شوید بی آن که رنج و درد شمشیر ها را احساس کنی . ( قُلنا یا نارُ کونی بَرداً و سَلاماً عَلی اِبراهیم ) « ای آتش برای ابراهیم (ع) سرد و گوارا باش » جنگ برای تو و یارانت لذت بخش و گوارا خواهد بود ، مژده باد بر شما .( ارشاد مفید، ج ۲، ص ۹۳٫)

و این کلام آن چنان تاثیر عمیقی بر دل ها ی عاشق یاران و فرندان امام حسین (ع) گذاشت که دیگر هیچ زر و زور و تزویری را یارای مقابلهو منصرف نمودن اصحاب شفیق ایشان را نداشت .افرادی که شیفته خدمت به بزرگترین و والاترین معروف زمان یعنیحمایت و پشتیبانی از اهل بیت و آل اللهبودند و در این راهکافه یمعروفات رالحاظ و از تامه ی منکراتتبری جستند وبا ابراز تولی به درگاه اهل بیتسعادت دنیا و آخرت را برای خود خریدند .

کلمات کلیدی: امام حسین – امر به  معروف – نهی از منکر- یاران امام حسین (ع) – عاشورا

منابع:

منتهی الامال: ج ۱، ص ۶۳۴ – علامه مجلسی.

کتاب « فرهنگ سخنان امام حسین (ع) » ؛ نویسنده : محمّد دشتی

ارشاد مفید، ج ۲، ص ۹۳٫

 مقاله امر به معروف و نهی از منکر در نهضت امام حسین (ع) محمد حسینی شاهرودی)

 

 

 

 

Check Also

خط مقدم (۲)

یا بُنی انت مقتول سال ها قبل از شهادت در جلسات درس گفته بود: من …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *