Home > من و جامعه > بررسی جایگاه زن در دیدگاه آیت الله خامنه ­ای و دیدگاه های فمینیستی /۲

بررسی جایگاه زن در دیدگاه آیت الله خامنه ­ای و دیدگاه های فمینیستی /۲

در عصر حاضر که پرداختن به مسأله­ ی زن به یک مسأله­ ی جهانی تبدیل شده و گروه ­ها و اقشار گوناگون در  مورد نقش و جایگاه او نظرات و دیدگاه ­های متفاوتی را مطرح می ­کنند، گروه ‌های فمینیستی تندرو جایگاه و نقش زن در اجتماع را به بیراهه برده و دیدگاه‌ های خود را به کشورهای دیگر نیز منتقل کرده‌اند و جاهلیت مدرن نیز سرتاسر جهان اسلام را تحت تأثیر قرار داده و اسلامی با چهره­ ی خشن و زشت را به تمامی جهان معرفی می­کند و ظلم و ستم مضاعفی را به زنان مسلمان اعمال می­ کند و قوانینی ناعادلانه و جاهل­ مآبانه را بر زنان مسلمان تحمیل می­ کند؛  تبیین رویکردهای متعادل، واقع ­بینانه و دیدگاه­ هایی که به مقوله­ ی زن به شکل انسانی بنگرد و هم توانایی ­های زن را در نظر بگیرد و هم شرایط روحی و جسمی او را مد نظر داشته باشد از ضروریات است.

­ از آن ­جا که آیت  ا… خامنه ­ای، هم در جایگاه رهبری و هم در جایگاه مرجعیت دینی است و گفتمان ایشان به  عنوان رهبر جامعه ­ی اسلامی و نماینده­ ی تفکر نوگرا و اصیل اسلامی، برای بسیاری از مسلمانان و حتی غیرمسلمان مهم است و در تصمیم‌ گیری‌ ها و عملکرد ها نقش تعیین­ کننده ‌ای دارد، لذا پرداختن به گفتمان و نقطه ­نظرات ایشان بسیار ضروری است.

در دیدگاه آیت الله خامنه ­ای زن و مرد هر دو دارای شأن انسانی برابرند، هیچ جنسی بر جنس دیگر برتری ندارد و در جایگاه بالاتری قرار نمی ­گیرد، هرم قدرت در خانواده به هیچ وجه عمودی و از بالا به پایین نیست و زن و مرد از حقوقی عادلانه و متوازن برخوردارند. البته در دیدگاه آیت الله خامنه ­ای زن و مرد در کارکردها با هم متفاوتند، زیرا در خصوصیات با هم تفاوت ­هایی دارند و خداوند بنا به تدبیر خودش در زن و مرد ویژگی­ هایی خاص خودشان را قرار داده است.

ایشان در دیدارشان با جمعی از بانوان در این باره چنین فرمودند:

«هدف اسلام در دفاع از حقوق زنان – همان  طور که گفته شد – این است که زن تحت ستم نباشد و مرد ، خود را حاکم بر زن نداند. در خانواده، حدود و حقوقی هست. مرد حقوقی دارد، زن هم حقوقی دارد و این حقوق به‌ شدت عادلانه و متوازن ترتیب داده شده است. آن  چه به نام اسلام است و غلط است ، آن  ها را نمی‌گوییم و از آن  ها دفاع نمی‌ کنیم. آن  چه متعلق به اسلام است، بیّنات اسلام و مسلّمات اسلام است. این  ها چیزهایی است که میان حقوق زن و مرد در داخل خانواده توازن قائل است… {زن و مرد}جنس جداگانه ‌ای نیستند، در دو رتبه‌ ی جداگانه نیستند؛ همه یک حقیقتند، یک جوهر و یک ذاتند. البته در بعضی از خصوصیات، با هم تفاوت هایی دارند؛ چون وظایفشان دو تاست. بعد می‌فرماید: لِتسکُنوا اِلیها یعنی زوجیت و دو جنسی در طبیعت بشر، برای هدف بزرگی است. آن هدف، عبارت است از سکون و آرامش، تا شما در کنار جنس مخالف خودتان در درون خانواده – مرد در کنار زن، زن در کنار مرد – آرامش پیدا کنید… مرد برای پیدا کردن آرامش، به زن در محیط خانواده احتیاج دارد؛ زن هم برای یافتن آرامش، به مرد در محیط خانواده نیازمند است – لتسکُنوا اِلیها – هر دو برای سکون و آرامش، به هم احتیاج دارند. «بیانات در دیدار جمعی از زنان ۳۰/۷/۱۳۷۶»

آیت الله خامنه ­ای در مورد استقلال اقتصادی و همچنین حق رأی زنان در اسلام که بسیار جلوتر از اروپا عمل نموده است، چنین می ­فرمایند:

«شما ملاحظه کنید که در دنیای غرب و همین کشورهای اروپایی که این  همه مدّعی دفاع از حقوق زنان هستند – که تقریباً همه‌ اش هم دروغ است – تا دهه ‌های اول این قرنی که تمام شد، زنان نه فقط حقِ‌ّ رأی نداشتند، نه فقط حقِ‌ّ گفتن و انتخاب کردن نداشتند، حقِ‌ّ مالکیت هم نداشتند. یعنی زن مالک اموال موروثی خودش هم نبود؛ اموال او در اختیار شوهر بود! در اسلام بیعت زن، مالکیت زن، حضور زن در این عرصه ‌های اساسی سیاسی و اجتماعی ، تثبیت شده است». «بیانات در دیدار جمعی از بانوان‌ به ­مناسبت میلاد حضرت زهرا (س)۳۰/۶/۱۳۷۹»

با وجود جنبش­های زیادی که در غرب صورت گرفت تقریبا حدود نیم قرن است که زنان از نظر حق رأی و همچنین استقلال اقتصادی، به رسمیت شناخته شده ­اند. در صورتی که چنین حقی حدود ۱۴۰۰ سال پیش در اسلام برای زنان به رسمیت شناخته شده بود.

ایشان در سخنان شان در دومین نشست اندیشه ­های راهبردی در سال ۹۰ چنین می­ فرمایند:

«در نگاه اساسی اسلام، زن از حیث انسان بودن هیچ فرقی با مرد ندارد و به استناد آیات قرآنی، زن و مرد در مسیر تعالی و قرب الهی، کاملاً یکسانند.

خیلی از مشکلات زنان مربوط به مسائل خانواده است که در این زمینه خلأ های قانونی و خلأ های سنتی عجیب و فراوانی داریم که اگر این مسائل حل شود مشکلات برای زنان در اجتماع کاهش می ‌یابد و قابل تحمل می‌ شود. مسأله­ ی جنسیت در کارکردهای زندگی معنا و مفهوم می ­یابد و در جایگاه زن و مرد در اسلام، هیچ تأثیری ندارد». «دومین نشست اندیشه ‌های راهبردی ۱۴/۱۰/۱۳۹۰»

ایشان معتقدند که اگر مشکلات یا بی­ عدالتی در خانواده، یا جامعه در مورد زن وجود دارد به قوانین و خلأ های قانونی و یا سنت ­ها و باورهای غلط و خلأ ­های مربوط به آن بر ­می ­گردد و ربطی به نظرات اسلام در مورد زن ندارد.

ایشان بر روی کلمه اسلام واقعی تأکید می­ کنند و نظراتی را که به اسم اسلام در مورد زن بیان می ­شود، از نظرات اسلام واقعی مجزا می­ دانند.

آیت الله خامنه ­ای بر نقش زن در خانواده بسیار تأکید دارند و نقش مادری و همسری را نقش بی­ بدیلی می دانند که بسیار در رشد و تعالی جامعه مؤثر است و انسان­ سازی را یکی از وظایف اصلی زن به شمار می­ آورند.

ایشان در سخنانشان در جمع زنان نخبه در مورد نقش زن و اهمیت خانواده چنین می ­فرمایند:

«در مسأله ‌ی زن آن چه که در درجه ‌ی اول اهمیت قرار دارد، مسأله ‌ی «خانواده» است؛ نقش زن به  عنوان عضوی از خانواده. به نظر من از همه ‌ی نقش ­هایی که زن می ‌تواند ایفا کند، این اهمیتش بیش تر است… {اینجا} بحث سر این نیست که زن آیا می ‌تواند مسئولیتی در بیرون از منزل داشته باشد یا نه – البته که می  تواند، شکی در این نیست؛ نگاه اسلامی مطلقاً این را نفی نمی کند – بحث در این است که آیا زن حق دارد به  خاطر همه ‌ی چیزهای مطلوب و جالب و شیرینی که در بیرون از محیط خانواده برای او ممکن است تصور شود، نقش خود را در خانواده از بین ببرد؟ نقش مادری را، نقش همسری را؟ حق دارد یا نه؟ ما روی این نقش تکیه می کنیم. من می گویم مهم ترین نقشی که یک زن در هر سطحی از علم و سواد و معلومات و تحقیق و معنویت می تواند ایفا کند، آن نقشی است که به عنوان یک مادر و به عنوان یک همسر می تواند ایفا کند؛ این از همه‌ی کارهای دیگر او مهم تر است؛ این، آن کاری است که غیر از زن، کس دیگری نمی تواند آن را انجام دهد… بقای نوع بشر و رشد و بالندگی استعدادهای درونی انسان به این وابسته است؛ حفظ سلامت روحی جامعه به این وابسته است؛ سَکن و آرامش و طمأنینه در مقابل بی ­قراری­ ها و بی­ تابی­ ها و تلاطم ‌ها به این وابسته است؛ این را نباید فراموش کنیم. «بیانات در جمع زنان نخبه ۱۳/۴/۱۳۸۶»

ایشان با وجود اهمیت زیادی که برای نقش مادری و همسری زن قائل هستند و نقش زن در خانواده را نقشی بی ­بدیل و بدون جایگزین می ­دانند، اما هیچ­ گاه فعالیت ­های اجتماعی زن را نفی نمی ­کنند و بر روی مشارکت زنان در اجتماع تأکید کرده و می­ فرمایند:

«زنان به­ قدری که توان جسمی و نیازها و ضرورت ­هایشان اجازه می‌ دهد، می‌ توانند در فعالیت ­ها شرکت کنند. آن ها هر چه می‌ توانند، تلاش اقتصادی و سیاسی و اجتماعی کنند». «بیانات در جمع زنان شهر ارومیه‌ 28/6/1375»

«اگر زنان در حرکت اجتماعی یک ملتی حضور نداشته باشند، آن حرکت به جایی نخواهد رسید، موفق نخواهد شد. اگر زنان در یک حرکت حضور پیدا بکنند، یک حضور جدی و آگاهانه و از روی بصیرت، آن حرکت به  طور مضاعف پیشرفت خواهد کرد». «بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی ۲۱/۴/۱۳۹۱»

آیت الله خامنه ­ای معتقدند که اگر عده ­ای تأکید زیاد اسلام بر نقش زن در خانواده را مساوی محدود کردن او در خانه قلمداد می­ کنند، از کج­ فهمی و درک اشتباهشان از اسلام است، زیرا نظر اسلام در مورد مشارکت زنان و مردان دیدگاهی عادلانه و برابر است و بر نقش زن و مرد در پیشرفت جامعه تأکید دارد.

«اسلام به  معنای واقعی زن را تکریم کرده است. اگر روی نقش مادر و حرمت مادر در درون خانواده تکیه می ‏کند، یا روی نقش زن و تأثیر زن و حقوق زن و وظایف و محدودیت‏ های زن در داخل خانواده تکیه می‏ کند، به ‏هیچ ‏وجه به معنای این نیست که زن را از شرکت در مسائل اجتماعی و دخالت در مبارزات و فعالیت‏ های عمومی مردم منع کند. عده‏ای بد و یا کج‏ فهمیدند؛ یک عده ‏ی مغرض هم از این کج ‏فهمی استفاده کردند؛ کأنّه یا باید زن، مادر خوب و همسر خوبی باشد یا باید در تلاش‏ ها و فعالیت‏ های اجتماعی شرکت کند؛ قضیه این‏ طوری نیست؛ هم باید مادرِ خوب و همسر خوبی باشد، هم در فعالیت اجتماعی شرکت کند. فاطمه ‏ی زهرا – سلام‏  ا…‏ علیها- مظهر چنین جمعی است؛ جمع بین شئون مختلف. زینب کبری نمونه‏ ی دیگر است. زن‏ های معروف صدر اسلام و زن ‏های برجسته، نمونه ‏های دیگرند؛ این ‏ها در جامعه بودند و حضور داشتند… بنابراین حقیقتاً باید در زمینه ‏ی ارزش و کرامت زن در نظر اسلام، بازنویسی و بازگویی و بازبینی کرد. «بیانات در دیدار جمعی از مداحان ۵/۵/۱۳۸۴»

«در مسأله ‌ی زن آن چه که در درجه ‌ی اول اهمیت قرار دارد، مسأله ‌ی «خانواده» است… به نظر من از همه ‌ی نقش ­هایی که زن می ‌تواند ایفا کند، این اهمیتش بیش تر است. البته بعضی ­ها این­ طور حرف­ ها را در همان نظر اول با شدت رد می ­کنند و می ­گویند آقا شما می­ خواهید زن را توی خانه اسیر کنید، محبوس کنید، از حضور در صحنه‌ های زندگی و فعالیت باز بدارید؛ نه، به هیچ وجه قصد ما این نیست؛ اسلام هم این را نخواسته، … اسلام وقتی که می ‌گوید:«والمؤمنونَ و المؤمناتُ بعضهم اولیاء بعض یأمرون بالمعروفِ و ینهون عن المنکر»، (توبه، ۷۱) یعنی مؤمنین و مؤمنات در حفظ مجموعه‌ ی نظام اجتماعی و امر به  معروف و نهی از منکر همه سهیم و شریکند؛ زن را استثنا نکرده. ما هم نمی توانیم زن را استثنا کنیم. مسئولیت اداره‌ ی جامعه ‌ی اسلامی و پیشرفت جامعه‌ ی اسلامی بر دوش همه است؛ بر دوش زن، بر دوش مرد؛ هر کدامی به­ نحوی بر­حسب توانایی ­های خودشان». «بیانات در جمع زنان نخبه ۱۳/۴/۱۳۸۶»

ایشان با توچه به نگاه ویژه­ ای که برای مشارکت زنان در اجتماع قائلند و معتقدند که زنان و مردان در این امر با هم تفاوتی ندارند و هر دو باید در جهت ارتقای نظام اسلامی گام بردارند و تلاش کنند، اما شروطی را برای این موضوع لحاظ کرده و زنان را به رعایت آن رهنمون می ­نمایند.

«در زمینه ­ی اشتغال باید دو شرط اساسی را کاملاً رعایت کرد؛ نخست این  که اشتغال، کار اساسی زن در خانه و خانواده و مسئولیت مهم همسری و مادری را تحت ‌الشعاع قرار ندهد و دوم این که مسأله ­ی محرم و نامحرم بخوبی رعایت شود». «دومین نشست اندیشه ‌های راهبردی ۱۴/۱۰/۱۳۹۰»

ایشان معتقدند که زنان خودشان باید آگاهی کسب کنند و راه التذاذ بصری مردان را ببندند و از جامعه ­ی مردسالار فاصله بگیرند. چرا که در جوامع مردسالار بیشتر، زنان به سمت آرایش و خودنمایی سوق پیدا می کنند تا مردان راحت­ تر از آنان استفاده نمایند.

«یکی از نشانه ‏های مردسالاری غربی‏ ها همین است که زن را برای مرد می ‏خواهند؛ لذا می ‏گویند زن آرایش کند، تا مرد التذاذ ببرد! این مردسالاری است، این آزادی زن نیست؛ این در حقیقت آزادی مرد است. می‏ خواهند مرد آزاد باشد، حتی برای التذاذ بصری؛ لذا زن را به کشف حجاب و آرایش و تبرّج در مقابل مرد تشویق می‏ کنند! البته این خودخواهی را بسیاری از مردان در جوامعی که از دین خدا بهره‏ مند نبودند، از دوران ­های قدیم هم داشتند، امروز هم دارند؛ غربی‏ ها هم مظهر اعلای این بودند». «بیانات در دیدار جمعی از زنان ۳۰/۷/۱۳۷۶»

یکی دیگر از نکات بسیار مهمی که آیت الله خامنه ­ای بارها به آن اشاره نموده ­اند، بحث انحرافات است. اینکه زنان در راه کسب حقوق خود و شناخت حقوق قانونی و شرعی خود باید تلاش کنند و مطالبه ­گر باشند، اما مراقب باشند که به بیراهه کشیده نشوند.

«نکته‏ ی بعدی این است که از بحث­ های انحرافی در این زمینه‏ ها باید اجتناب شود. بعضی کسان به  عنوان این که از زن دفاع می ‏کنند، به بحث‌ های انحرافی کشانده می ‏شوند… نظر اسلام در  مورد زن و مرد واضح و روشن است. همان طور که بیان شد، نظر اسلام در  مورد خانواده کاملاً روشن است… بحث های انحرافی نباید مطرح شود. این به نفع حرکت صحیح در این باره نیست». «بیانات در دیدار جمعی از زنان ۳۰/۷/۱۳۷۶»

نتیجه ­­گیری

 آیت الله خامنه ­ای به دلیل اهمیت ویژه­ ای که برای جایگاه زن در خانواده و جامعه قائل هستند، نکات فراوانی را در این مورد در سخنرانی ­های متعددی فرموده­ اند که مؤلف به طور مختصر به برخی از آنها اشاره نمود.

آیت الله خامنه ­ای معتقدند که زنان و مردان در شأن انسانی مساوی و برابرند، هر چند که در کارکرد ها با هم تفاوت دارند و این تفاوت به دلیل ویژگی ­های خاص هر کدام، و مأموریت و وظیفه­ ایست که خداوند برای هر جنس مشخص نموده است.

بر اساس دیدگاه ایشان، قوانین مربوط به زن و خانواده باید اصلاح گردد، چرا که اگر ظلم و ستمی نسبت به زن در خانواده و یا جامعه اعمال می­ شود، به دلیل خلأ های قانونی است، وگرنه اسلام نگاهی عادلانه و متوازن نسبت به حقوق زنان دارد.

نقش زن در خانواده به عنوان مادر و همسر نقش بی ­بدیلی است و هیچ جایگزینی برای آن یافت نمی شود.

زنان به عنوان انسان ­سازان و آینده سازان باید بدانند که مهم ترین وظیفه ­شان رسالت مادری می ­باشد و خداوند آن را به عهده آنان گذاشته است، پس باید مراقب باشند که مشغله ­ی زیاد و اشتغال، به این رسالت آسیبی وارد نکند.

زنان به عنوان محور و هسته ­ی اصلی خانواده و کانون استحکام آن، باید مراقب باشند که اشتغال و مشارکت­ های اجتماعی فاصله ­ای بین آنان و همسرانشان نیندازد و باعث سردی روابط آنان نشود.

حریم زن و مرد در محل کار و تحصیل، و شئون اسلامی همیشه باید در نظر گرفته، و رعایت شود و اشتغال زن در بیرون از منزل باعث اختلاط نشود. اختلاط زنان و مردان در جامعه هم ایمان و تقوا را، و هم انسجام و تحکیم خانواده را به خطر می ­اندازد.

ایشان معتقدند که در جامعه­ های مردسالار زنان بیش تر به  سمت آرایش و خودنمایی سوق پیدا می کنند، زیرا با این روش مردان بیش تر می ­توانند از آن ها سوء استفاده نمایند، پس زنان باید خودشان راه تعدی را ببندند و با حفظ عفاف، امنیت را در جامعه بیش تر نمایند.

بر اساس دیدگاه ایشان هر چند که اسلام بر نقش زن در خانواده بسیار تأکید دارد، اما بدان معنا نیست که قائل به محدود کردن زن در خانه باشد. اسلام زنان و مردان را به مشارکت در امور دعوت نموده و وجود هر دو جنس را در پیشرفت جامعه ضروری می ­داند.

زنان باید مراقب باشند که در حرکت ­ها و فعالیت ­های خود دچار انحراف نشوند، زیرا انحراف از خط مستقیم، آنان را از به  دست آوردن حقوقشان باز ­می ­ایستاند، همان ­طور که در غرب، زنان در راه به  دست آوردن حقوقشان دچار انحراف شدند و اکنون خانواده و مادری را به ورطه­ ی نابودی کشانده­ اند.

ایشان معتقدند بدون حضور زنان در حرکت ­های اجتماعی، آن حرکت­ ها با موفقیت همراه نخواهد بود و زنان باعث ارتقا و تکمیل حرکت­ ها،جنبش ­ها و انقلاب ­ها می ­شوند[۱]. (ر.ک کاوند، ۱۳۹۵، ۲۰۰ تا ۲۳۵)

 

 

 

 

 

[۱] . کاوند، نرگس، «جایگاه اجتماعی زن در گفتمان آیت الله خامنه­ ای و مقایسه­ ی آن با دیدگاه­های فمینیستی»، تهران، سرمستان، ۱۳۹۵، چاپ اول

Check Also

شطیطه؛بانویی که عاقبت بخیرشد/عملی که سبب سعادت وعاقبت بخیری می شود

  شخصی است به نام «شطیطه». این نام برای بیدار‌دلان با بصیرت، بسیار آشناست. او …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *