Home > من و خانواده > نگاهی بر حقوق و تکالیف همسران

نگاهی بر حقوق و تکالیف همسران

نظام حقوقی خانواده در اسلام مجموعه‌ای از حقوق و تکالیف خانوادگی است که با اصل معروف یا اخلاق مداری در خانواده پیوندی وثیق دارد. اهمیت این پیوند با عنایت به هدف تشکیل خانواده در قرآن کریم یعنی ایجاد مودت و رحمت در روابط زوجین و با رجوع به منابع و متون اسلامی نمایان است. مفهوم « حقوق و تکالیف زوجین» در بردارنده‌ی مجموعه مسئولیت‌های هر یک از زوجین در خانواده است که در دیدگاه اسلام، با طبیعت بیولوژیکی دو جنس زن و مرد پیوندی انکارناپذیر دارد تکالیفی که تحقق حقوق در گرو انجام صحیح آن تکالیف شکل می گیرد .
مهم‌ترین تکالیف زوجین در خانواده در دیدگاه اسلام، انتساب سرپرستی خانواده به مرد و واگذاری مدیریت داخلی منزل به زن است. هر یک از این تکالیف کلان، مجموعه وظایفی را در برداشته و با مکانیسم‌های حقوقی ویژه‌ای حمایت می‌شوند که بر اساس فرمایشات معصومین (ع)، با توصیه‌های اخلاق‌ مدار متعددی با محوریت اصل «معروف» و «حسن معاشرت» و مصادیق خوش‌رفتاری، اکرام همسر و صبر در خانواده ملازمه دارند و تحقق صحیح آن منتج به شکل گیری حقوقی می شود که طرفین محق به کسب آن خواهند شد .
هر چند از تعالیم دین مبین اسلام نمی‌توان به قطع و یقین، اتحاد یا استقلال قواعد اخلاقی و حقوقی را تعیین کرد، اما وجود ارتباط عمیق میان حقوق و اخلاق در اسلام، امری است که توسط بسیاری از صاحب‌نظران علم حقوق بدان تصریح شده است ، به‌طوری‌که در دیدگاه اسلام در بسیاری از موارد، استیفاء حق تنها با مراعات شروطی اخلاقی و رعایت حقوقی جایز شمرده شده و درحقیقت بر ملاحظات اخلاقی متوقف است، برای نمونه در نظام حقوقی خانواده در اسلام در موضوع حق تعدد زوجات برای مردان شرط برقراری عدالت میان همسران که در زمره‌ی مفاهیم اخلاقی است، قرار داده شده و به تصریح آیه‌ی ۳ سوره‌ی مبارکه‌ی نساء، مردانی که از ناتوانی در برقراری این شرط اخلاقی بیم دارند، اجازه‌ی استفاده از حق چندهمسری را نداشته و به گواهی روایات، در صورت انجام آن، عقوبت اخروی خواهند داشت (الحرالعاملی:ج۲۱: ص۳۴۲؛ مجلسی ۱۳۶۵: ۲۳۶)
در این دیدگاه، تشکیل زندگی خانوادگی برای هر انسان، یک وظیفه‌ی بزرگ الهی محسوب می‌شود، لذا نکاح در دین اسلام مقدس و طلاق مبغوض به شمار می‌رود و هدف از تشکیل خانواده، بر اساس آیه‌ی ۲۱ سوره‌ی مبارکه‌ی روم ایجاد آرامش، مودت و رحمت و زمینه‌ای برای رشد و بالندگی، تقویت و تکمیل هریک از زن و مرد به وسیله‌ی دیگری و رکن اساسی در تحقق این اهداف، ملازمه‌ی اخلاق مداری با حقوق و تکالیف زوجین در خانواده است. این‌گونه آموزه‌ها در عین حال که به جبران خسارت مالی برای زن- که با پرداختن به امور داخلی منزل و ایفای نقش‌های خطیر مادری و همسری در خانواده بروز می‌یابد – اقدام نموده، دریافت مهریه را نیز با موازین اخلاقی همراه کرده است، تا در صورت ناتوانی مرد به ‌این پرداخت، روابط زوجین با تیرگی و نابودی مواجه نشود، لذا استحکام و استمرار نهاد مقدس خانواده اصلی بنیادین در تعالیم اسلامی به شمار می‌رود و این اصل، تنها با ملازمه‌ی اخلاق مداری و تکالیف زوجین در خانواده تحقق می‌یابد.
به تحقیق تکالیف و حقوق مشترک زن و شوهر حسن معاشرت،همکاری در تحکیم مبانی خانواده و تربیت فرزند سه محور مشخص از حقوق و تکالیفی‌ست که زن‌ و مرد برای انجام آن به بهترین نحو،دارای وظیفه‌ی‌ مشترک هستند.
در واقع همکاری زن و شوهر در تربیت فرزند طبق قانون مدنی پس از همکاری آنان در تشیید مبانی خانواده آمده و زوجین موظف هستند برای پرورش و تربیت فرزند خود دست یاری به‌ یکدیگر داده و تا حد توان سعی کنند،فرزندان‌ شایسته‌ای به جامعه تحویل دهند. قانون مدنی درمورد تکالیف خاص شوهر از سرپرستی خانواده و تأمین هزینه‌ی زن توسط شوهر به‌صراحت نام می‌برد ولی درمورد ایجاد رابطه‌ی‌ زناشویی که از تکالیف خاص شوهر است نه به‌ صراحت بلکه در لوای حسن معاشرت مندرج در ماده‌ی ۱۱۰۳ یاد می‌کند.
البته باید تاکید کرد که انجام تکالیف خاص زناشویی و تمکین خاص زن در مقابل شوهر است که منجر به ایجاد حق نفقه برای زن می گردد.لذا در این جاست که تلازم بین حقوق و تکالیف مشهور می گردد و در شرایطی حق نفقه بر زن بار می شود که از عهده تکلیف خود در اجرای تمکین بر بیاید .همچنین در خصوص حق مرد بر ریاست منزل که طبق قانون مدنی از خصایص مرد زیاست بر خانه است این نکته حائز اهمیت است که مرد به واسطه صفت قوامیت حق سلطه و ریاست در خانواده را دارا خواهد بود .و قوامیت به طور کلی با دو عنوان تعریف می گردد.اول :ر عزم و قیام وی بر تامین نیاز های خانواده و دوم : توانایی در سرپرستی خانواده .لذا مردی که دچار اعتیاد است و یا به واسطه نداشتن شغل و درآمد مناسب از عهده نیاز ها و خواسته های و نفقه بر حق خانواده بر نمی آید طبعا و شرعا و عقلا دارای صفت قوامیت نبوده فلذا از درجه سرپرستی و ریاست بر خانواده ساقط می گردد.البته موضوع قوامیت بحث بسیار مفصلی خواهد داشت که ان شا الله در یادداشت های بعدی بدان پرداخته خواهد شد .
 

Check Also

گذری بر آسیب شناسی اشتغال زنان

ابعاد مسائل حوزه اشتغال زنان را باید با توجه به همگرایی لایه‌های دین و اصول …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *