Home > من و تقویم > آسیب شناسی انقلاب اسلامی – ۱

آسیب شناسی انقلاب اسلامی – ۱

دهه فجر یک بار دیگر از راه رسید. دهه ای برای جشن گرفتن آغاز یک تغییر…برای من که کمتر از انقلاب ۵۷ سن و سال دارم، این دهه یعنی یک دنیا خاطره از دوران کودکی. خاطره های شیرینی از تزئین کلاس و تعطیلی درس و مشق و خنده و شادی، که با سرودهای انقلابی آن زمان که چند سالی است دست و پا شکسته از صداو سیما پخش می شود، پر رنگ می شود. اما چیزی در این میان فرق کرده است: من و افکارم نسبت به انقلاب! من حالا دیگر خیلی بزرگ تر شده ام، جامعه شناسی خوانده ام، موافقان و مخالفان انقلابی زیادی دیده ام، تجربه بیشتری کسب کرده ام و دیگر، دهه فجر برایم ده روز شادی و جشن و از زیر درس و کلاس در رفتن و سرود خواندن و جایزه گرفتن برای روز تولدم در این دهه نیست. دهه فجر حالا یک تاریخ است، تاریخ تفکرات و تجربیات ما و پدران و مادرانمان. سی و چند سال تاریخ مردمی که خواستار تغییر بودند و به هدف خود، یعنی تغییر حکومت شاهنشاهی پهلوی رسیدند.

یک انقلاب علاوه بر اهداف ویرانگر که نابودی افکار و شیوه های قبلی است، اهداف سازنده نیز دارد. انقلاب ۵۷ نیز برای تاسیس یک جامعه جدید برنامه هایی داشت و اینکه تا چه حد توانست به این اهداف دست یابد یا خیر، هدف این گفتار است.

در طول تاریخ انقلاب های فراوانی رخ داده است. از جمله مهمترین انقلاب ها می توان به انقلاب ۱۷۸۹ فرانسه (انقلاب کبیر فرانسه)، انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ روسیه، انقلاب آمریکا، انقلاب الجزایر و بسیاری دیگر اشاره کرد. برای تحلیل انقلابها نیز نظریات بسیار متفاوتی وجود دارد. نظریاتی که در علل وقوع انقلاب، متمایز کردن انقلاب از جنبش و نهضت و شورش و …، علل فروپاشی انقلابها، آینده انقلابها و بسیاری موارد دیگر با هم متمایزند. بنابراین رسیدن به یک جمع بندی نهایی در مورد آسیب شناسی انقلاب اسلامی ایران در این فرصت محدود امری ناممکن است. لذا در اینجا تنها به موارد اساسی و کلی در خصوص انقلاب ایران و آسیب شناسی آن اشاره خواهیم کرد.

عوامل انقلاب و علل وجودی آن:

علل اصلی که زمینه ظهور یک انقلاب را ایجاد می کنند می توان در سه محور اصلی خلاصه کرد: اول: زمینه اجتماعی که ایجادکننده  نارضایتی های شدید از وضعت موجود در میان مردم است، دوم: ایدئولوژی و ظهور و گسترش تفکرات و باورهای جدید که باعث گسترش روحیه انقلابی است.

سوم: کنشگران که شامل رهبران جنبش و افراد و گروه های شرکت کننده در انقلاب است.

انقلاب ایران نیز در زمینه حکومت پهلوی با ویژگیهایی مثل تمرکز قدرت در دست یک نفر (شاه)، مبارزه با سنتها، استبداد نفتی شبه مدرن (ویژگی این شکل از استبداد آن است که با پول سرشار حاصل از نفت، بر توسعه ماشینهای جنگی و اسلحه تاکید می شود. در این حالت چون اقتصاد متکی بر فروش نفت است و پول نفت نیز تنها در اختیار حکومت است، شرایط استبداد حکومتی ایجاد می شود و حکومت، پول نفت را به دلخواه خود میان کسانی که صلاح می داند تقسیم می کند)، و …. و با نارضایتی مردم از این شرایط زمینه ای آغاز شد.

از دیگر ویژگیهای مهم زمینه اجتماعی می توان به وابستگی سیاسی شاه به آمریکا نام برد و به خصوص قانون جنجال برانگیز کاپیتولاسیون که نمونه بارزی از این سرسپردگی بود.

اگر بخواهیم در مورد ظهور ایدئولوژیهای جدید که در زمینه اجتماعی و سیاسی آن دوارن داغ شدند صحبت کنیم باید به اندیشه های چپ انقلابی و ایدئولوژی اسلام اشاره کرد. البته دیگر افکار و گرایشات نیز حضور داشتند اما این دو تفکر و آموزه های آنها بیشترین تاثیر را بر مردم داشت که در نهایت هم ایدئولوژی اسلام انقلابی قدرت را در دست گرفت و اکثر مردم در خط فکری اسلام عمل نمودند. اما نمی توان منکر حضور سایر تفکرات شد.

در مورد کنشگران می توان از حضور طبقات متوسط سنتی و مدرن و بسیاری از مردم عادی را نام برد. از نظر آبراهامیان، طبقه متوسط سنتی و مدرن، عوامل اصلی انقلاب بودند. از نظر او طبقه متوسط سنتی شامل بازاریان و روحانیون بود. از نظر آبراهامیان، طبقه متوسط سنتی (بازار و روحانیون) یک سازمان گسترده در سطح ملی برای مخالفت فراهم کردند و طبقه متوسط جدید (دانشجویان، روشنفکران، کارمندان و …) به انقلاب نیرو داد و آنرا به پیش برد.

ذکر این نکته ضروری است که وجود یک رهبر کاریزماتیک، در قشر مذهبی، در رأس انقلاب را باید مورد توجه قرار داد که با ارائه نظریه اسلام سیاسی، هم اقشار مذهبی و هم غیر مذهبی را گرد هم جمع نمود.

این مختصر را گفتم تا برسیم به اصل مطلب یعنی آسیب شناسی انقلاب اسلامی.

آسیب شناسی یعنی شناسایی آن دسته از عوامل مهم و مؤثری که به وجود آمدن و تداوم حیات آن ها می تواند فرآیند تحقق اهداف هر نظامی (سیستمی) را متوقف و یا به صورت محسوس، کُند نماید (حسن بنیانیان، مدلی بر آسیب شناسی انقلاب اسلامی).

شعار استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی را بهانه ای می کنم برای توجه به آسیب شناسی انقلاب در حوزه اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی که مردم ایران خواستار استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی در این حوزه ها و در زندگی خود بودند. بی تعارف که بخواهیم صحبت کنیم، باید گفت افراد بسیاری هستند که امروز وقتی صحبت از انقلاب می شود، می گویند، زحمتی بیهوده کشیده اند و هیچ چیز عوض نشده است. آنها قربان صدقه زمان شاه می روند و از زندگی راحت و شادی سخن می گویند که در آن دوارن داشتند. از سوء مدیریت مسوولان و تبعیض ها و بی عدالتی ها و عقب ماندگی ها و وابستگی ها می گویند و معتقدند همه چیز بدتر شده که بهتر نشده. از یک نظر با این افراد موافقم از نظر دیگر با آنها مخالفم. سعی می کنم موافقت و مخالفت ام را به طور مستدل بیان کنم.

ترجیح می دهم بحث را از آخر به اول بگویم. مهمترین آسیب های انقلاب ۵۷ را اینطور خلاصه می کنم و در مطالب بعدی هر یک را توضیح می دهم. بدون شک انقلاب ۵۷ ایران نیز همانند هر انقلاب دیگری به بخشی از خواسته های خود رسید و به برخی دیگر دست نیافت. اما برخی از این اهداف دست نیافته، آن هایی بودند که جزو اهداف اولیه و کلیدی انقلاب بودند و لذا پرداختن به علل دور ماندن از آنها، شایسته توجهی ویژه و دلسوزانه است. به نظرم می توان مهمترین علل ناکامی انقلاب ایران در دستیابی به برخی از اهدافش را (که در ادامه آنها را ذکر خواهم کرد) چنین خلاصه کرد:

وقتی انقلاب از وسیله به هدف تبدیل شد.

وقتی انتظار خیر مطلق از انقلاب رفت.

وقتی حل مسائل اجتماعی از راه سیاسی گذشت.

سعی خواهم کرد در مطالب بعدی، به ترتیب هر کدام از این موارد را که به هم مرتبط و وابسته هستند بیشتر بشکافم.

ادامه دارد …

 

Check Also

کجایند مدعیان حمایت از حقوق زنان؟؟؟

آن هنگام که نظام آفرینش حقیقت وجودی زن را بر صحیفه حیات بشر رقم می …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *