Home > من و خانواده > وجدان و پرورش آن در کودک – ۱

وجدان و پرورش آن در کودک – ۱

وجدان قوی آن صدای درونی با شکوهی است که به ما کمک می کند درست را از نادرست تشخیص دهیم. وجدان شالودۀ زندگی شایسته و رفتار اخلاقی است. هر والدی می خواهد فرزندش با وجدان باشد. کمک به فرزندانمان در دست یابی به این نیکخویی اساسی، حیاتی است.

پرسش این است که آیا ما آگاهانه و به اندازۀ کافی به فرزندانمان اخلاقیات را آموزش می دهیم یا اینکه به فکر تمام آموزشهای فرزند خود از جمله یادگیری علوم و فنون مختلف هستیم اما مهمترین آموزش یعنی آموزشهای اخلاقی را فراموش کرده ایم و برای آن سرمایه گذاری نمی کنیم؟

وجدان از آسمان به ما نازل نمی شود. وجدان در درون فطرت انسانی ماست و بیدار کنندۀ این فطرت در درجۀ اول والدین هستند.

  • سرمشق اخلاقی خوبی باشید.

شما اولین و مهم ترین آموزگار اخلاقی کودکتان هستید. او با مشاهدۀ انتخابها و واکنشها و شنیدن حرفهای روزمرۀ شما، معیارهای اخلاقی را می آموزد. به عنوان مثال اگر کودکتان به دلیل دیر بیدار شدن از خواب به مدرسه نرود و شما یادداشتی به مدرسه بفرستید و علت غیبت او را بیماری ذکر کنید و در عین حال از او بخواهید که راستگو باشد مسلما او بیشتر تحت تاثیر عمل شما قرار خواهد گرفت و نه حرف شما.

آری رفتارهای شما در لحظات معمول زندگی می توانند درسهای اخلاقی قدرتمندی باشند. با خویشاوندان ، دوستان ، همسایگان و بیگانگان چگونه رفتار می کنید؟با تضادهای اخلاقی روزانه چه برخوردی دارید ؟

یکی از بهترین سوالهایی که در آخر هر روز می توانید از خودتان بپرسید این است که اگر من تنها سرمشق یادگیری فرزندم برای تشخیص درست از نادرست باشم، او امروز چه چیزهایی یادگرفته است ؟

  • با او رابطه ای صمیمانه و محترمانه برقرار کنید.

پژوهشها نشان می دهند کودکان بیشتر از همه تحت تأثیر اشخاصی قرار می گیرند که بیشترین علاقه و احترام را برایشان قائل هستند. آنها معمولاً باورهای اخلاقی این افراد را تقلید می کنند. یکی از مطمئن ترین راهها برای تقویت اخلاقیات فرزندتان برقراری رابطه ای صمیمانه و پرمهر با اوست. کارشناسان می گویند کلید موفقیت آن است که توجه کنید این رابطه از دو سو محترمانه باشد، یعنی شما با محبت و احترام با فرزندتان رفتار کنید و او هم در مقابل به همین شیوه با شما رفتار کند. به خاطر داشته باشید که رشد عزت نفس زیر بنای رشد اخلاقی است.

کسی که خودش را باور نداشته باشد، نمی تواند در شرایط مختلف به شیوه ای که درست می داند رفتار کند بلکه دائم تحت تاثیر نیروهای تحریک کنندۀ محیطی و درونی قرار می گیرد.

  • اعتقادات اخلاقی تان را با او در میان بگذارید.

آموزش اخلاقی مستقیم یعنی آنکه با فرزندتان مرتب دربارۀ ارزشها و اعتقاداتتان صحبت کنید. پژوشها دریافته اند والدینی که فرزندان با اخلاق پرورش می دهند، چنین رفتاری دارند. بنابر آنچه پیش می آید، در پی موضوعات اخلاقی باشید و آنها را مطرح کنید. از هر منبعی که در دسترس دارید، از اخبار و برنامه های تلویزیونی گرفته تا وضعیتهایی که در مدرسه، خانه و در میان دوستان پیش می آید استفاده کنید. گاهی از مواقع به طور خیلی طبیعی بسته به سن و سطح درک فرزندتان دلیل رفتار اخلاقی تان را برای او توضیح دهید و البته بهتر است اول از خود او بپرسید که به نظرش چرا شما به این شیوه رفتار کردید و آیا به نظر او رفتارتان درست بوده است یا خیر و چرا. در مورد رفتارهای درست یا نادرست دیگران نیز همین سئوال را برای فرزندتان مطرح کنید. از او بپرسید آیا از این رفتاری که دیدی احساس خوبی به تو دست داد یا احساسی بد؟ یعنی هم احساس و فطرت کودک را تحریک کنید و هم توان تفکرش را. به خصوص در سنین پایینتر و پیش از دبستان بیشتر احساس کودک را تحریک کنید و به او نشان دهید که از بدی ها بیزار است و خوبی ها را دوست دارد.

  • از فرزندتان انتظار رفتارهای اخلاقی داشته باشید و این را از او بخواهید.

کارشناسان دریافته اند والدینی که کودکان با اخلاق بزرگ می کنند، انتظار دارند فرزندشان مطابق با موازین اخلاقی رفتار کند و از او می خواهند چنین کند. به مثالهای زیر توجه کنید:

صداقت : « انتظار داریم که همۀ اعضای خانواده همیشه با یکدیگر صادق باشند.»

مهربانی : « در این خانه همیشه با یکدیگر مهربان هستیم همانطور رفتار می کنیم که دوست داریم دیگران با ما رفتار کنند.»

احترام : « با احترام و با کلمات محترمانه با یکدیگر حرف می زنیم و هرگز یکدیگر را تحقیر نمی کنیم. همچنین زندگی خصوصی و اموال یکدیگر را محترم می شماریم.»

مسئولیت : « هر یک از ما مسئولیتی را پذیرفته ایم تا امور خانه در کمال آرامش پیش برود. همۀ ما قبول کرده ایم که در بهترین حد توانمان، وظایفمان را به خوبی انجام دهیم و کارمان را بر تفریحمان مقدم بدانیم»

علاوه بر این حتما دلیل انتظارات اخلاقی خود را بر اساس سطح سنی و درکی فرزندتان برایش توضیح دهید.

  • از استدلال و پرسش های اخلاقی استفاده کنید.

توماس لیکُنا معتقد است، سوال و جواب کردن یکی از ابزارهای تربیتی موثر برای تقویت وجدان کودکان است. او می گوید پرسشهای درست می توانند به کودکان کمک کنند تا توانشان را در زمینۀ پذیرش دیدگاه دیگران و درک پیامدهای رفتارهای خود بالا ببرند، و رفته رفته به آنها می آموزد که از خود بپرسند: « آیا این کار درست است ؟». به عنوان مثال در موارد متعدد از فرزند خود بپرسید این کاری که کردی چه پیامد و نتیجه ای برای تو داشت؟ چه تاثیری روی دیگران داشت؟ کاری که قصد انجامش را داری چه پیامدهایی در بر خواهد داشت؟ از این ماجرایی که برایت پیش آمد چه درسی می توانی بگیری؟ آیا می توانی برای حل اختلافت با خواهرت راه حلی را پیشنهاد دهی که برای هر دوی شما منصفانه باشد؟ و از این قبیل سوال ها…

ادامه دارد …

 

Check Also

زنگ خطر…

خانواده به عنوان نخستین نهاد اجتماعی است که بر اساس ازدواج بین دو جنس مخالف شکل …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *